Polikistik Over Nedir?

Polikistik Over Sendromu üreme çağındaki kadınlarda sık görülen, genellikle ilk adet (menarş) ile başlayan bir durumdur. Adet gecikmeleri en sık görülen bulgudur. Tüylenme, sivilcelenme, cillte yağlanma, erkek tipi saç dökülmesi ve kilo artışı erken dönemde görülen diğer bulgularıdır. Sendrom nedeniyle uzun dönemde ise tip 2 diabet, hipertansiyon, kalp hastalıkları gelişebilir. Her Polikistik Over hastasında bütün bulgular aynı anda olmayabilir. Bulgular zaman içinde artıp azalabilir. Tıbbi öykü, kan testleri ve ultrasonografi kullanılarak sendromun tanısı konulur.

 

Ultrason
Polikistik Over

Sendroma adını veren ‘polikistik yumurtalık’ tanımı yumurtalığın kenar kısımlarında inci kolye tarzında biriken, içi sıvı dolu küçük (5-10mm) ve genelde zararsız kistlerden dolayı verilmiştir. Üreme çağındaki kadınların % 20-25inde polikistik görünümde yumurtalıklar bulunur. Bir kadında sadece polikistik tarzında yumurtalık tipi bulunması, polikistik over sendromu olduğunu göstermez.
Üreme çağındaki kadınlarda, %3-7 arasında sendromun görüldüğü düşünülmektedir. Sendromun kesin nedeni bilinememekle beraber erken tanı ve tedavisi uzun dönemde görülebilecek sorunları azaltacaktır.

 

Polikistik Oover
Polikistik Over

Polikistik Over Sendromunun Sebebi Nedir?

Sendromun kesin sebebi bilinmemektedir. Bu gün için bazı teoriler diğerlerinden daha çok öne çıkmaktadır. Polistik Over Sendromunun sebebi bulunduğunda kesin tedavisi konusunda ilerleme kaydedilecektir.
Hastalığın genetik bir yönü olduğu düşünülmektedir. Eğer ailenizde birinci dereceden akrabalarınızda polikistik over varsa riskiniz artmaktadır. Anneniz ya da kız kardeşinizin polikistik over olması sizin riskinizi arttırır.
Polikistik Over Sendromu olan hastalarda değişik oranlarda insülin direnci artışı bulunmaktadır.

Zayıf hastalarda %30 ancak obez hastalarda %75 e varan oranda insülin direnci bulunur. İnsülin pankreastan salgılanan ve hücrelerimizin şekeri kullanmasına yarayan bir hormondur. Bir insanda insülin direnci gelişmesi insülin miktarını arttırmakta ve bu fazla insülin kadınların yumurtalıklarındaki folikül adı verilen yumurtaları etkileyerek fazladan erkeklik hormonu salgılanmasına neden olmaktadır. Yumurtalıktan fazla erkeklik hormonu salgılanması yumurtlama fonksiyonunu etkilemektedir. Sendromun gelişmesindeki bir başka teori ise vücudumuzdaki akyuvar denilen, mikroplarla savaşan hücrelerin yumurtalıklara karşı reaksiyon vermesi durumudur.

Akyuvarlar
Akyuvarlar

Benzer şekilleri tiroid, karaciğer gibi organlarımızda görülen bu kendi kendine reaksiyonun fazla androjen salgılanmasına neden olabileceği düşünülmektedir.

Polikistik Over Sendromunun Belirtileri/Şikayetleri Nelerdir?

Polikistik Over Sendromu(PCOS) belirtileri çoğunlukla ilk adetin görüldüğü adolesan yıllarında başlar. Adolesan bireyde adet gecikmeleri ve tüylenme artışı şüphe uyandırmalıdır. İlk görülen adet kanamasına menarş denilir. Menarşdan sonraki iki yıl adet düzensizliği belli ölçülerde normal kabul edilir. Adetlerin başladığı ilk yıllarda arada gecikmeler olabilir. İlk adetin üstünden 3 yıl geçtiği halde adet gecikmeleri, sivilcelenme ve tüylenme gibi şikayetlerin olması, kilo artışı ve kilo verememe çok tipik şikayetlerdir.
Sendrom bazen ileri yaşlarda da başlayabilir. Özellikle kilo artışı ve stresli durumlar 20 li yaşlarda başlayan polikistik over ile birlikte çok görülür.

Başlıca Polikistik Over Belirtileri

Polikistik Over belirtileri arasında en çok görülen şikayet adet gecikmeleridir. Kadınların adet döngüsü 35 güne kadar normal kabul edilir. Adetlerin 35 günden gecikmeli olması, bir yıl içinde 8 den az adet olunması ya da gebelik olmadığı halde 4 aydır adetin olmaması sendroma özgü adet düzensizlikleridir. Kanama düzensizliği uzun süren adet gecikmesinin ardından yoğun ve uzun kanama olarak da oluşabilir.

Diğer Polikistik Over belirtileri arasında androjen adı verilen erkeklik hormonlarının yükselmesine bağlı oluşan sivilcelenme, tüylenme artışı, yağlı cilt ve erkek tipi saç dökülmesi bulunmaktadır. Sivilcelenme yüzde ve sırtta daha yoğun olur ve adet gecikmeleri ile artar. Tüylenme yeni tüylerin çıkmasından ziyade, erkek tipine özgü bölgelerde mevcut tüylerin kalınlaşarak uzaması şeklinde olur. Saç dökülmesi androjenik saç dökülmesi denilen alın üst yan kısımlarından olur. Bazen saçlar incelebilir. Kilo artışı zaman içinde özellikle karın bölgesinin yağlanması olarak ya da kilo vermekte zorluk olarak kendini gösterir.

Polikistik Over Tedavi Edilmezse İleride Nasıl Sonuçları Olabilir?

Polikistik Over Sendromunda olumsuz sonuçlar özellikle uzun süre adet olamayanlarda ve kilo artışının fazla olduğu durumlarda ortaya çıkar.

Oluşabilecek Sorunlar
  • Genel olarak Tip2 diabet ( insülin gerektirmeyen şeker hastalığı) gelişme riski yüksektir. Özelikle kilo artışı olan hastalarda bu durum daha çok oluşur.
  • Yüksek tansiyon hastalığı daha çok gelişir.
  • Kolesterol ve trigliserid düzeylerinde yükselme olabilir. (Özellikle kötü kolesterol tiplerinde)
  • Sivilcelenme ve tüylenmenin yaptığı kozmetik sorunlar oluşur.
  • Metabolik sendrom gelişme riski artar.
  • Karaciğer yağlanması riski obeziteye bağlı olarak artar.
  • Kilo artışının çok olduğu durumlarda sleep apne denilen uyku sırasında nefes almanın kesintiye uğraması durumu artar.
  • Kilo artışı, düzensiz adetler, tüylenme, saç dökülmesi ve sivilcelenme gibi şikayetler kadınlarda depresyon ve anksiyeteye neden olur.
  • Uzun süren adet gecikmelerine bağlı düzensiz, uzamış adet kanamaları oluşabilir.
  • Uzun yıllar boyunca tedavi görmeyen gecikmeli adetler rahim çeperlerinde hiperplazi denilen inatçı ve kansere dönmesi muhtemel kalınlaşmalara, bu durumun da tedavi edilmemesi rahim kanseri riskinin artmasına neden olur.
  • Gebelik sırasında gebelik şekeri ve gebelik hipertansiyonu riskinde artış olabilir.
  • Pek çok polikistik overli hasta sorunsuz gebe kalabildiği halde özellikle düzensiz yumurtlaması olan polikistik overli hastalar gebe kalmada zorluklar yaşayabilir.

Polikistik Over İçin Randevuya Gitmeden Önce Neler Yapmam Gerekir?

Polikistik Over ile ilgili başvurduğunuz hekim son bir yılın adet takvimini ve en son adet gününüzü soracaktır. Bu nedenle bir adet takvimi hazırlayıp gitmeniz uygun olur. Ayrıca daha önceden varsa yaptırmış olduğunuz kan testleri ve pelvik ultrasonografi sonuçlarınızı yanınıza alın. Beslenme ve spor alışkanlıklarınızı, şikayetlerinizi arttıran ya da iyi gelen durumları not edin.

Doktorunuz muhtemelen kan ve hormon testleri isteyeceği için randevunuzu sabaha ayarlayın ve aç olarak gidin. Cinsel hayatınız henüz başlamamış ise doktorunuz yumurtalıklarınıza karından ultrasonografi ile bakacağı için idrar torbanız dolu gitmeniz iyi olur. Böylece ultrason için idrarınızın dolmasını beklemek zorunda kalmazsınız. Evli ya da cinsel hayatı olan hastalar için transvajinal ultrasonografi yapılacağı için idrar torbasının dolu olması gerekli değildir. Pek çok hasta doktora gittiğinde heyecanlanıp şikayetlerini tam söyleyememekte ve sormak istediklerini eksiksiz soramamaktadır. Doktora gitmeden önce bütün şikayetlerinizi ve bunlarla ilgili soracaklarınızı not etmeniz faydalı olacaktır. Görüşme sırasında yanınızda sizi rahatlatan bir yakınınızın olması hem görüşmenizin daha rahat geçmesine hem de doktorun size yapacağı önerileri hatırlamanıza yardımcı olur. Eğer varsa doktorunuzdan konu ile ilgili broşür ya da detaylı bilgi edinebileceğiniz web adresi isteyin.

Polikistik Over İçin Hangi Testler Yapılır ve Tanı Nasıl Konulur?

Polikistik Over Sendromu için özel ve kesin bir tanı yöntemi yoktur. Adet öykünüz, şikayetleriniz dinlenir, fizik ve jinekolojik muayeneniz yapılır, kan-hormon testleriniz istenir ve jinekolojik organ ultrasonografiniz yapılır. Tüm bu sonuçlar değerlendirilerek tanı konulur. Bazen benzer şikayetleri yapan tiroid hastalıkları veya süt hormon (PRL=prolaktin) fazlalığı gibi problemlerin ekarte edilmesi gerekir.

Polikistik Over
Polikistik Over

Fizik muayeneniz ile birlikte kilonuz ölçülür, vücut kütle indeksiniz hesaplanır. Vücut kütle indeksi kilonuzun metre cinsinden boyunuzun karesine ( kg/m2) bölünmesi ile hesaplanır ve 25 in üstü fazla kilolu, 30 un üstü obez sınıfına girer. Tüylenme, sivilcelenme şikayetleriniz değerlendirilir ve tiroid bezinize bakılır.
Kan ve hormon testleri olarak açlık kan şekeri, glukoz tolerans testi, kolesterol ve trigliserid düzeyleri, insülin, prolaktin, TSH, testosteron, FSH, LH gibi hormon testleri istenebilir. Tiroid hastalıkları özellikle hipotiroidi ve prolaktin denilen süt hormonunun yüksekliği adet gecikmelerine neden olup polikistik over’i taklit edebileceği için mutlaka bakılmalıdır.
Jinekolojik muayene ve ultrasonografi yapılır. Yumurtalıklarda sendroma adını veren tipik görüntü aranır ve rahim iç çeper kalınlığı not edilir. Bekar hastalarda jinekolojik muayene karından ultrasonografi ile yapılır. Karından yapılan pelvik ultrasonografide yumurtalık ve rahimin net değerlendirilebilmesi için idrar torbasının dolu olması gereklidir. Evli ya da cinsel hayatı olan hastalar için transvajinal ultrasonografi yapılır. Transvajinal ultrasonografi için idrar torbasının dolu olması gerekli değildir.

Polikistik over sendromu tanısı için üç temel kriterden ikisinin olması yeterlidir. Tanı koymak için bütün kriterlerin aynı hastada olmasına gerek yoktur. Unutulmamalıdır ki her polikistik over hastasında sendromun farklı özellikleri ön planda olabilir.

Polikistik Over
Polikistik Over

Polikistik over sendromu tanısı için üç temel kriterden ikisinin olması yeterlidir. Tanı koymak için bütün kriterlerin aynı hastada olmasına gerek yoktur. Unutulmamalıdır ki her polikistik over hastasında sendromun farklı özellikleri ön planda olabilir.

Polikistik Over Sendromu Kriterleri

1) Adet gecikmeleri ya da adet olamama ( adetlerin 35 günden fazla olması, yılda 8’den az adet olmak, 4 aydan uzun süre adet olamamak gibi)
2) Erkeklik hormonu fazlalığı bulguları. Kanda erkeklik hormonu androjenlerin yüksek bulunması ya da bu fazlalığın göstergesi olan adolesan tipi akneler ( sivilcelenme ), yağlı cilt, erkek tipi tüylenme, erkek tipi saç dökülmesi olması.
3) Ultrasonografide sendroma özgü olarak irileşmiş yumurtalıkta kenar kısımlara birikmiş, inci kolye görüntüsü olarak da adlandırılan, çok sayıda, olgunlaşma sürecinde takılıp kalmış küçük (5-10mm) kistciklerin bulunması.

Polikistik Over Sendromu Nasıl Tedavi Edilir?

Bu gün için Polikistik Over Sendromunun(PCOS) standart bir tedavisi yoktur. Sendromu geriletmek, şikayetleri gidermek mümkündür ancak hangi tedavi metodu ne kadar süre uygulanırsa uygulansın kesin kür (tam iyileşme ) mümkün değildir. Uygulanacak tedavi şekli sizin şikayetlerinize göre belirlenir. Adet düzensizliği ve sivilce sorunu olan hasta ile gebe kalmak isteyen hastada uygulanacak tedavi aynı değildir. Tedavi süresi şikayetlere göre değişmektedir. Basit bir adet gecikmesi 15 günde çözüme ulaşırken tüylenme tedavisi yıllarca devam edebilir.

Polikistik Over Sendromunun Tedavi Yöntemleri

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Yaşam tarzı gözden geçirilmelidir. Vücut kitle endeksi fazla olan hastalarda kilo verilmesi önemlidir. Kilonuzun %5 düşmesi çoğu zaman şikayetlerinizde belirgin düzelme sağlar. Stres faktörü diğer bir önemli etkendir. Günlük yaşamdaki stresin azaltılması da şikayetleri azaltır. (Polikistik Over ile Yaşama Rehberi İçin Tıklayınız)

Doğum Kontrol Hapları

Adet gecikmeleri için en çok kullanılan ilaç tedavisi doğum kontrol haplarıdır. Eğer aynı zamanda gebelikten korunmak istiyorsanız doğum kontrol hapları hep polikistik over sendromunuzu baskılar hem de düzenli adet olursunuz. Bazı durumlarda örneğin damar tıkanıklığı riski ya da karaciğer hastalıklarında estrojen içeren doğum kontrol hapları kullanmak uygun olmaz ise her ay ya da iki ayda bir adet söktürücü denilen ve estrojen içermeyen ( progesteron ) ilaçları 10-14 gün kullanarak aralıklı da olsa düzenli adetler sağlanabilir.

Ancak bu yöntemde sendrom baskılanmaz sadece adet görmüş ve rahim iç çeperleriniz kalınlaşma riskinden kurtulmuş olur. Estrojen alamayan hastalarda Minipil denilen sadece progesteron içeren doğum kontrol hapları da düşünülebilir. Hormon almak istemeyen ya da alması uygun olmayan aynı zamanda gebelik istemeyen hastalarda progesteron içeren spiraller (mirena) de tedavi alternatifleri arasında düşünülebilir. Bu ilaçlı rahim içi araç yönteminde vücuda karışan hormon miktarı %4-5i geçmez. Adet gecikmelerinin uzun yıllar boyunca tedavi edilmemesi endometrial hiperplazi denilen rahim içi çeper kalınlaşmalarına ve hatta rahim kanserine neden olabilir.

Metformin

Kilo artışı ve insülin direnci olan Polikistik Over hastalarında insülin direncini azaltan metformin kullanılabilir. Bu ilaç sayesinde kilo verme kolaylaşabilir, yumurtlama tekrar düzene girebilir ve dolayısıyla adet düzeni sağlanabilir. Polikistik Overli hastalarda %30-75 oranında insülin direnci olduğu düşünülürse en azından bu hastalarda işe yarayabilir. Hastalar metformin kullanımının şeker hastalığına yatkınlık yapacağını düşünürler oysa ki metformin Polikistik Over’de sık görülen Tip 2 diabete gidişi yavaşlatır. Metformin tedavisi doğum kontrol hapları ile birlikte kullanılabilir.

Klomifen

İnfertilite yani gebe kalmada zorluk yaşayan Polikistik Overli(PCOS) hastalarda düzenli yumurtlamak için ilaç yardımı gerekebilir. Her PCOS lu hasta gebe kalmak da sorun yaşamaz. PCOS lu hastaların daha düzenli yumurtlamalarını sağlamak için klomifen kullanılır. Klomifen tedavisi metformin ile birlikte kullanılabilir. Bazı hastalarda klomifen rahim çeperlerinin ince kalmasına neden olur. Bu durumda femara ( letrozol) alternatif tedavi seçeneği olabilir.
Klomifen, metformin ve femara’nın işe yaramadığı durumlarda ise gonodotropin denilen daha güçlü yumurtlama ilaçları verilir. Bu injeksiyon şeklindeki hormon tedavisi muhtemel yan etkileri nedeniyle ancak doktor kontrolünde yapılmalıdır.
PCOS lu hastalarda yapılacak olan bütün kısırlık tedavilerinde doktor kontrolünde yapılsa dahi sorunlar çıkabilir. Çoğul gebelik oluşması, yumurtalıkta geçici ama ağrılı kistlerin oluşması ve OHSS denilen yumurtalıkların aşırı uyarılma sendromu gibi durumlar bunlardan bazılarıdır.

Spironolacton

Tüylenme ve sivilcelenme şikayeti olan Polikistik Overli hastalarda genelde yüksek androjen seviyelerine rastlanır. Bu erkeklik hormonunu yine doğum kontrol hapları ile baskılamak mümkündür. Spironolacton adlı ilaç ise erkeklik hormonunun doku düzeyinde kıl kökü ve sivilceleri uyarmasını baskılayarak işe yarar. Spironolacton hamile kadınlarda bebekte sakatlık riski yapabilir o nedenle bu ilacı kullanan kadınların çok dikkatli şekilde gebelikten korunmaları gerekmektedir. Vaniga ( eflornithine) adlı krem tüy gelişimini önleyerek yardımcı olur ve bazı hastalara önerilebilir. PCOS tedavisinde en geç olumlu sonuçlar tüylenme konusunda alınır.

Bazı hastalar bir kutu doğum kontrol hapı kullandıklarında hemen tüylerin döküleceğini zannederler. Oysa ki bazen sadece tüylenmenin ilerlemesini durdurmak bile başarıdır. Bazen de tedaviye epilasyon gibi kozmetik yöntemleri ilave etmek gerekli olabilir. Sivilcelene şikayetinde de bazı sivilce önleyen kremler veya roacutan gibi ilaçlar kullanılabilir. Roacutan da hamilelikte bebeğe zarar verdiği için kullanırken ve hatta kullanım bittikten bir ay sonrasına kadar gebelikten korunmak için aşırı özen gösterilmelidir.